Yuragingiz sog'mi — qanday tekshirish mumkin?

2019 yil yanvar - mart oylarida ro'yxatga olingan vafot etganlar umumiy sonining 63,8% qon aylanish tizimi kasalliklaridan, 9% – yangi o'sma kasalliklaridan, 5,2% – ovqat hazm qilish a'zolari kasalliklaridan, 5,1% – nafas olish a'zolari kasalliklaridan, 4,3% – baxtsiz hodisalar, zaharlanish va jarohatlardan, 1,4% – yuqumli va parazitar kasalliklardan va 11,2% – boshqa kasalliklardan vafot etgan (O'zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo'mitasi ma'lumotiga ko'ra, 2019 yil yanvar - mart). Agar erta diagnostika milliy odatga aylanganida, bu ko'rsatkichni sezilarli darajada kamaytirish mumkin bo'lardi. 

Yurakni qanday tekshirish va buni o'zingiz qilsa bo'ladimi? Hozir aytib o'tamiz.

 

Muammo haqida nafas qisilishi, bosh aylanishi, terlashning ortishi va shishlar (o'tkir holatlar) haqida gapirishi mumkin. Biroq yurak-qon tomir kasalliklari belgilari darhol namoyon bo'lmaydi. Shuning uchun eng muhimi – vaqtida tekshiruvdan o'tish, ayniqsa agar xavf omillari mavjud bo'lsa:

 

- diabet;

- qarindoshlarda yurak-qon tomir tizimi kasalliklari;

- chekish;

- kamharakat hayot tarzi;

- yuqori xolesterin darajasi;

- yuqori qon bosimi (arterial bosim).

Yurakni tekshirish uchun shifokor sizni elektrokardiografiya (EKG), magnit-rezonans tomografiya (MRT) yoki ExoKG / exokardiografiya (UZI (ultratovush tekshiruvi))ga yo'naltirishi mumkin. Biroq to'liq diagnostika uchun bu yetarli bo'lmasligi mumkin. Ehtimol, fonokardiografiya, koronarografiya, rentgenologik, elektrofiziologik yoki radioizotop tekshiruvlariga ham borish kerak bo'ladi.

 

O'z-o'zingiz faqat shifokorga murojaat qilish vaqti kelganini aniqlashingiz mumkin. Buni qilishning ikki usuli quyidagicha:

 

Ushbu test yurak-qon tomir tizimining umumiy holati haqida tasavvur beradi.

 

Sizga 30 soniyada 20 marta cho'milish (o'tirib turish) kerak, impulsi o'lchanadi va natijalar yozib qo'yiladi. Keyin bir yoki ikki daqiqa dam olish: shu vaqt ichida yurak tiklanadi va impuls yana o'lchanadi. Dam olish holatidagi va cho'milishlardan keyingi impuls ko'rsatkichlarini solishtiring.

 

Agar ular katta farq qilmasa, demak yuragingiz yaxshi ishlamoqda. Normal tafovut 60-80% oralig'ida tezlashish hisoblanadi. Agar bu ko'rsatkich katta bo'lsa, demak yurak ishlashida buzilish bor. Sabablari turlicha bo'lishi mumkin: aritmiya, ateroskleroz, qon aylanishidagi buzilishlar. Har holda kardiologga murojaat qiling.

 

Ushbu test yurak-qon tomir va nafas olish tizimlarining qanchalik yaxshi ishlashini aniqlashga yordam beradi.

 

2-3 marta chuqur nafas olish va chiqarish kerak. Keyin chuqur nafas olib, nafasni ushlab turish. Agar 40-50 soniya nafas olmasdan tura olsangiz, demak siz mutlaqo sog'siz. Agar 40 soniyadan kam bo'lsa, yurak tekshiruvini uyda emas, mutaxassisda o'tkazish zarur.

 

 

G'arbda bir an'ana bor: yurak xuruji tufayli vafot etgan qarindosh dafnidan keyin butun oila tekshiruvga yoziladi. O'z vaqtida aniqlangan patologiya – davolashdagi yutug'ning yarmi. Tekshiruv va chekishni tashlash, ortiqcha ovqat yemaydigan oddiy tavsiyalardan tashqari, olimlar quyidagilarni maslahat berishadi:

 

The Journal of Physiology nashri e'lon qilgan tadqiqotga ko'ra, haftada uch marta sport bilan shug'ullanish yetarli emas. Yurakni normada saqlash uchun haftada to'rt-besh marta mashq qilish kerak. Mualliflar keksa odamlar yuzlik guruhini kuzatib, haftada ikki-uch marta shug'ullanganlarda katta tomirlar qattiq bo'lib qolganini aniqlashgan. To'rt-besh marta shug'ullanganlarda esa ular sog'lom va elastik bo'lgan. Bu yurakning eskirishiga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiladi;

 

Gollandiyalik olimlar ushbu qadimiy mashqlar tizimini tavsiya qiladi. 37 ta tadqiqot metaanalizi shuni ko'rsatdiki, yoga bilan shug'ullanish qon bosimini va xolesterin darajasini pasaytiradi;

 

Erta soch tushishi va oqargan sochlar yurak kasalliklariga moyillikni ko'rsatishi mumkin. Olimlar 2000 dan ortiq yosh erkaklarni tekshirganlarida, sochlari to'kilayotganlar ko'proq yurak kasalliklaridan aziyat chekishini aniqlashgan. University College London o'qituvchisi Alan Hughes soch yo'qotilishi qarish jarayoniga ta'sir etuvchi genetik buzilish belgisi bo'lishi mumkinligini ta'kidlaydi;

 

Olimlar stress bilan yurak kasalliklari rivojlanishi o'rtasida bog'liqlikni uzoq vaqt aniqlaganlar. Harvarddagi yangi tadqiqot shuni ko'rsatdiki, bularning barchasi binafsha tanacha (amygdala) faoliyati bilan bog'liq – bu miya hududi qo'rquv va g'azab kabi his-tuyg'ularni qayta ishlaydi. U suyak iligi (bone marrow)ga signallar yuboradi va u oq qon hujayralarini ko'proq ishlab chiqarishni boshlaydi. Bu arteriyalardagi yallig'lanishni keltirib chiqaradi va yurak xurujiga, stenokardiyaga yoki insultga olib kelishi mumkin, bu holat 11% ga kamayadi.